Tandvleesontsteking (gingivitis): oorzaken, symptomen en behandeling

Rood, gezwollen of bloedend tandvlees kan wijzen op tandvleesontsteking, ook wel gingivitis genoemd. De ontsteking ontstaat meestal doordat bacteriën in tandplak langs de tandvleesrand achterblijven. Gingivitis kan herstellen wanneer de tandplak goed wordt verwijderd, maar zonder goede verzorging kan de ontsteking zich verder uitbreiden.

Kort antwoord

Tandvleesontsteking ontstaat meestal door tandplak die onvoldoende wordt verwijderd. Het tandvlees kan rood, gezwollen en bloedingsgevoelig worden, terwijl pijn vaak ontbreekt. Goed poetsen en dagelijks reinigen tussen tanden en kiezen zijn de basis van herstel. Blijven de klachten bestaan, is er tandsteen aanwezig of zijn er aanwijzingen voor parodontitis, laat het tandvlees dan beoordelen door een tandarts of mondhygiënist.

In één oogopslag

Wat is tandvleesontsteking (gingivitis)?

Gingivitis is een ontsteking van het tandvlees rondom de tanden en kiezen. De ontsteking zit in eerste instantie in de tandvleesrand en wordt meestal veroorzaakt door bacteriën in tandplak.

Tandplak is een zachte biofilm die voortdurend op tanden en kiezen ontstaat. Als deze laag onvoldoende wordt verwijderd, kunnen de bacteriën het tandvlees irriteren en een ontstekingsreactie veroorzaken.

Gezond tandvlees is doorgaans roze, stevig en ligt strak rondom de tanden en kiezen. Ontstoken tandvlees kan roder en gezwollen zijn en sneller bloeden, bijvoorbeeld tijdens het poetsen of reinigen tussen de tanden.

Gingivitis is niet hetzelfde als parodontitis. Bij gingivitis is alleen het tandvlees ontstoken. Bij parodontitis heeft de ontsteking zich verder uitgebreid naar de steunweefsels en het kaakbot rondom de tanden.

Hoe herken je ontstoken tandvlees?

Tandvleesontsteking geeft niet altijd duidelijke klachten. Vooral omdat gingivitis vaak weinig pijn doet, kan de ontsteking langere tijd ongemerkt aanwezig zijn.

Veelvoorkomende signalen zijn:

• rood of donkerder tandvlees;
• gezwollen of slapper tandvlees;
• bloedend tandvlees tijdens poetsen, stokeren of rageren;
• soms spontaan bloedend tandvlees;
• een vieze smaak in de mond;
• slechte adem;
• gevoeligheid bij aanraken.

Ontstoken tandvlees doet zelden echt pijn. Het ontbreken van pijn betekent daarom niet automatisch dat het tandvlees gezond is.

Bloedend tandvlees

Bloedend tandvlees is een belangrijk signaal van ontsteking. Gezond tandvlees hoort bij normaal poetsen of reinigen tussen de tanden niet te bloeden.

Stop daarom niet met reinigen omdat het tandvlees bloedt. Juist het verwijderen van tandplak is belangrijk om de oorzaak van de ontsteking aan te pakken.

Wil je specifiek weten waarom je tandvlees bloedt en wat je daaraan kunt doen? Lees dan ook ons artikel over bloedend tandvlees.

Rood en gezwollen tandvlees

Ontstoken tandvlees kan roder, slapper en dikker worden dan gezond tandvlees. Soms is de verandering duidelijk zichtbaar, maar een ontsteking kan ook aanwezig zijn zonder dat je zelf veel ziet.

Slechte adem of een vieze smaak

Een aanhoudende vieze smaak of slechte adem kan samenhangen met tandvleesontsteking. Deze klachten kunnen echter ook andere oorzaken hebben.

Heb je vooral last van een onaangename adem? Lees dan ook ons artikel over slechte adem (halitose).

Doet tandvleesontsteking pijn?

Meestal niet. Dat maakt gingivitis verraderlijk: de ontsteking kan aanwezig zijn zonder duidelijke pijnklachten.

Het tandvlees kan wel gevoelig zijn bij aanraken, poetsen of reinigen tussen tanden en kiezen.

Hoe ontstaat tandvleesontsteking?

Tandplak is de belangrijkste oorzaak

De belangrijkste oorzaak van gewone gingivitis is tandplak.

Tandplak vormt zich voortdurend op tanden en kiezen en bestaat onder meer uit bacteriën. Vooral tandplak langs de tandvleesrand en tussen tanden en kiezen kan ontsteking veroorzaken wanneer deze onvoldoende wordt verwijderd.

Alleen je tanden oppervlakkig schoonpoetsen is daarom niet altijd voldoende. Ook de ruimtes tussen tanden en kiezen verdienen dagelijkse aandacht.

Welke rol speelt tandsteen?

Wanneer tandplak blijft zitten, kan deze onder invloed van stoffen in het speeksel verkalken tot tandsteen.

Tandsteen zit hard vast aan het tandoppervlak en kan niet met normaal poetsen worden verwijderd. Bovendien kan zich op tandsteen opnieuw tandplak ophopen, waardoor het moeilijker wordt om het gebied schoon te houden.

Een mondhygiënist kan tandplak, tandsteen en aanslag professioneel verwijderen.

Wil je meer weten over wat tandsteen is en hoe je dit het beste kunt verwijderen? Lees dan ons artikel over tandsteen.

Factoren die tandvleesontsteking kunnen beïnvloeden

Tandplak blijft de belangrijkste oorzaak, maar sommige omstandigheden kunnen het tandvlees gevoeliger maken of goede mondhygiëne moeilijker maken.

Denk bijvoorbeeld aan:

• roken;
• hormonale veranderingen, bijvoorbeeld tijdens een zwangerschap;
• bepaalde medicijnen;
• een droge mond;
• diabetes;
• moeilijk bereikbare plaatsen rond tanden, kiezen, kronen of andere voorzieningen.

Deze factoren betekenen niet automatisch dat iemand gingivitis krijgt. De hoeveelheid tandplak en de persoonlijke reactie van het tandvlees spelen samen een rol.

Wat is het verschil tussen gingivitis en parodontitis?

Gingivitis en parodontitis horen bij hetzelfde spectrum van tandvleesproblemen, maar zijn niet hetzelfde.

Wanneer de ontsteking zich vanuit de tandvleesrand verder in de diepte uitbreidt, kunnen pockets verdiepen en kunnen vezels en kaakbot worden afgebroken. Dan spreken we van parodontitis.

Heb je terugtrekkend tandvlees, steeds diepere pockets, losse tanden of is bij jou al parodontitis vastgesteld? Lees dan ons uitgebreide artikel over parodontitis.

Wat kun je zelf doen tegen tandvleesontsteking?

Poets twee keer per dag zorgvuldig

Poets je tanden en kiezen twee keer per dag zorgvuldig met een handtandenborstel of elektrische tandenborstel.
Besteed extra aandacht aan de overgang tussen tand en tandvlees. Harder poetsen is daarbij niet automatisch beter: het gaat vooral om een goede techniek en het bereiken van alle oppervlakken.

Reinig dagelijks tussen tanden en kiezen

Een tandenborstel bereikt de ruimtes tussen tanden en kiezen niet altijd voldoende.

Daarom kan aanvullende reiniging nodig zijn met bijvoorbeeld:

• ragers;
• tandenstokers;
• floss of tandzijde.

Welke methode en maat het meest geschikt zijn, verschilt per gebit. Vraag hierover zo nodig advies aan de tandarts of mondhygiënist.

Blijf voorzichtig reinigen als je tandvlees bloedt

Wanneer ontstoken tandvlees tijdens het reinigen bloedt, kan de verleiding groot zijn om die plek over te slaan.
Dat lost de oorzaak meestal niet op. Tandplak blijft dan juist liggen.

Reinig voorzichtig maar consequent. Blijft het tandvlees ondanks goede mondhygiëne bloeden, laat dan controleren of er bijvoorbeeld tandsteen aanwezig is of een dieper tandvleesprobleem speelt.

Mondspoeling: wel of niet nodig?

Een mondspoeling kan in sommige situaties een aanvulling zijn, maar vervangt poetsen en interdentaal reinigen niet.

Producten met bijvoorbeeld chloorhexidine worden in specifieke omstandigheden gebruikt, maar zijn niet automatisch nodig bij iedere tandvleesontsteking. Gebruik een dergelijke mondspoeling bij voorkeur volgens het advies van je tandarts of mondhygiënist.

Voor dagelijkse gingivitiszorg blijft de mechanische verwijdering van tandplak de basis.

Wanneer moet je naar de tandarts of mondhygiënist?

Laat je tandvlees beoordelen wanneer:

• het tandvlees ondanks goede mondhygiëne blijft bloeden of gezwollen blijft;
• je veel tandsteen ziet of voelt;
• je niet goed tussen tanden en kiezen kunt reinigen;
• het tandvlees duidelijk terugtrekt;
• je tanden of kiezen losser lijken te staan;
• je langdurig een slechte adem of vieze smaak houdt;
• je twijfelt of er sprake is van gingivitis of parodontitis.

De mondhygiënist kan de gezondheid van het tandvlees beoordelen, mondhygiëne-instructie geven en onder andere tandplak en tandsteen verwijderen.

Bij controles kan een tandarts of mondhygiënist ook de ruimtes tussen tand en tandvlees meten om te beoordelen of de ontsteking beperkt blijft tot het tandvlees of mogelijk dieper gaat.

Kan tandvleesontsteking rond één tand of kies zitten?

Ja. Tandvleesontsteking hoeft niet in de hele mond aanwezig te zijn.

Plaatselijk achtergebleven tandplak kan ervoor zorgen dat het tandvlees bijvoorbeeld alleen tussen twee tanden of rond één tand of kies ontstoken raakt. Gingivitis kan zowel uitgebreid als plaatselijk voorkomen.

Heb je echter vooral pijn, pus, een zwelling of een ontsteking rond een deels doorgebroken verstandskies? Dan kan er iets anders spelen dan gewone gingivitis. Laat dit beoordelen door een tandarts.

Tandvleesontsteking tijdens de zwangerschap

Tijdens de zwangerschap kunnen hormonale veranderingen ervoor zorgen dat het tandvlees sterker reageert op aanwezige tandplak.

Dat betekent niet dat zwangerschap op zichzelf tandvleesontsteking veroorzaakt. Een goede dagelijkse plaqueverwijdering blijft daarom belangrijk.

Bloedt je tandvlees tijdens de zwangerschap vaak of blijft het duidelijk gezwollen? Bespreek dit dan met je tandarts of mondhygiënist.

Hoe voorkom je tandvleesontsteking?

De belangrijkste preventie is dagelijks voorkomen dat tandplak zich langdurig langs de tandvleesrand ophoopt.

Praktisch betekent dit:

• poets twee keer per dag zorgvuldig;
• reinig dagelijks tussen de tanden en kiezen wanneer dat voor jouw gebit nodig is;
• gebruik hulpmiddelen die qua maat en vorm goed passen;
• laat tandsteen verwijderen wanneer dit aanwezig is;
• laat je mond regelmatig controleren;
• rook bij voorkeur niet.

Goede mondhygiëne helpt zowel gingivitis te voorkomen als bestaand ontstoken tandvlees weer gezond te krijgen.

Welke mondverzorgingsproducten kunnen ondersteunen?

Producten kunnen helpen bij het schoonhouden van de mond, maar het is belangrijk om tandvleesontsteking niet als een productprobleem te benaderen.

Tandenborstel
Een geschikte handtandenborstel of elektrische tandenborstel helpt tandplak van tanden en langs de tandvleesrand te verwijderen.
Kies een borstel waarmee je comfortabel en zorgvuldig kunt poetsen. Hard poetsen is niet nodig.

Ragers en tandenstokers
Voor de ruimtes tussen tanden en kiezen zijn ragers of tandenstokers vaak praktisch.
De juiste maat is belangrijk. Een te kleine rager reinigt onvoldoende, terwijl een te grote rager onnodig ongemakkelijk kan zijn.

Tandpasta
Gebruik voor de dagelijkse verzorging een fluoridetandpasta.
Een speciale tandpasta voor tandvleesverzorging kan een aanvulling zijn, maar de poets- en reinigingstechniek blijft belangrijker dan alleen het type tandpasta.

Mondspoeling
Een mondspoeling is niet noodzakelijk voor iedereen met gingivitis.
Afhankelijk van de situatie kan een tandarts of mondhygiënist tijdelijk een specifieke mondspoeling adviseren. Gebruik medicinale mondspoelingen niet langer of vaker dan geadviseerd.

Veelgemaakte fouten bij ontstoken tandvlees

Een aantal gewoontes kan het herstel in de weg staan:

• stoppen met poetsen omdat het tandvlees bloedt;
• alleen mondspoeling gebruiken en tandplak niet mechanisch verwijderen;
• te hard poetsen in de hoop het tandvlees sneller schoon te krijgen;
• de ruimtes tussen tanden en kiezen overslaan;
• zelf tandsteen proberen weg te krabben;
• langdurige klachten negeren omdat er geen pijn is.

Vooral dat laatste is belangrijk: gingivitis doet vaak weinig pijn, terwijl er wel degelijk sprake kan zijn van ontsteking.

Advies van Dentalshop

Bij tandvleesontsteking ligt de nadruk niet op één speciaal product, maar op goede dagelijkse plaquecontrole.

Poets zorgvuldig, vergeet de ruimtes tussen tanden en kiezen niet en blijf een bloedende plek voorzichtig schoonhouden. Is er tandsteen aanwezig, blijft het tandvlees ontstoken of twijfel je of de ontsteking dieper gaat? Laat je tandvlees dan professioneel beoordelen.

Door gingivitis vroeg aan te pakken kun je helpen voorkomen dat een oppervlakkige tandvleesontsteking zich verder ontwikkelt richting parodontitis.

Samenvatting

• Tandvleesontsteking wordt ook gingivitis genoemd.
• De belangrijkste oorzaak is tandplak die langs of tussen tanden en kiezen blijft zitten.
• Rood, gezwollen en bloedend tandvlees zijn typische signalen.
• Gingivitis doet vaak weinig of geen pijn.
• Goed poetsen en reinigen tussen tanden en kiezen vormen de basis van herstel.
• Tandsteen kan niet worden weggepoetst en moet zo nodig professioneel worden verwijderd.
• Mondspoeling kan soms aanvullend worden gebruikt, maar vervangt mechanische plaqueverwijdering niet.
• Gingivitis kan herstellen, maar kan zich zonder goede verzorging verder ontwikkelen richting parodontitis.
• Blijven de klachten bestaan of zijn er tekenen van een dieper tandvleesprobleem, ga dan naar een tandarts of mondhygiënist.

Veelgestelde vragen over tandvleesontsteking

Controle en actualiteit

Dit artikel is samengesteld door het Dentalshop Mondzorgteam en periodiek gecontroleerd op basis van actuele inzichten, richtlijnen en adviezen van mondzorgprofessionals. De informatie is bedoeld als algemene voorlichting en vervangt geen persoonlijk advies van een tandarts, mondhygiënist of andere relevante zorgprofessional.

Gerelateerde artikelen

• Bloedend tandvlees – oorzaken en oplossingen
• Parodontitis – oorzaken, symptomen en behandeling
• Slechte adem – halitose