Aften in de mond: oorzaken, behandeling en wat helpt

Aften zijn kleine, pijnlijke zweertjes in de mond. Ze kunnen ontstaan op je tong, aan de binnenkant van je wang of lip en soms op andere plekken in de mond. Vooral eten, drinken en tandenpoetsen kunnen daardoor vervelend zijn. Gelukkig zijn aften meestal onschuldig en verdwijnen ze vanzelf.

Maar waardoor ontstaan aften eigenlijk? Wat helpt tegen de pijn, hoe kun je ze behandelen en wat moet je doen als ze steeds terugkomen? In dit adviesartikel leggen we uit hoe je aften herkent, wat je zelf kunt doen en wanneer het verstandig is om een tandarts of huisarts te raadplegen.

Kort antwoord

Aften zijn pijnlijke, meestal ronde of ovale zweertjes in het mondslijmvlies, vaak met een witgrijs of gelig midden en een rode rand. De precieze oorzaak is niet bekend. Kleine aften genezen meestal vanzelf binnen één tot twee weken. Je kunt de klachten verminderen door voorzichtig te poetsen, irriterend eten te vermijden en zo nodig een geschikte mondgel te gebruiken. Aften zijn niet besmettelijk. Laat een aft beoordelen als deze na twee weken niet is genezen of als je andere klachten hebt.

In één oogopslag

Wat zijn aften?

Aften zijn kleine zweertjes in het slijmvlies aan de binnenkant van je mond. Ze worden ook wel afteuze ulcera genoemd. Een aft heeft meestal een ronde of ovale vorm, een witgrijs tot gelig midden en een rode, ontstoken rand.

Hoewel een aft vaak maar enkele millimeters groot is, kan deze behoorlijk pijnlijk zijn. Dat komt doordat het mondslijmvlies op die plek beschadigd en gevoelig is. Vooral zuur, zout, pittig of hard voedsel kan de pijn versterken.

Aften komen regelmatig voor. Sommige mensen krijgen slechts af en toe een aft, terwijl anderen er meerdere keren per jaar last van hebben.

Hoe ziet een aft eruit?

Je kunt een aft meestal herkennen aan deze kenmerken:

• Een klein, rond of ovaal zweertje.
• Een witgrijze of gelige bodem.
• Een duidelijk begrensde, rode rand.
• Een branderig, stekend of pijnlijk gevoel.
• Extra gevoeligheid bij eten, drinken of aanraken.

Soms voel je eerst een branderig of tintelend plekje voordat het zweertje zichtbaar wordt.

Niet ieder wit plekje of wondje in de mond is een aft. Ook een bijtwond, schimmelinfectie, virusinfectie of andere slijmvliesafwijking kan klachten veroorzaken.

Waardoor ontstaan aften?

De precieze oorzaak van aften is niet bekend. Wel zijn er verschillende factoren die bij sommige mensen kunnen bijdragen aan het ontstaan of terugkeren ervan. Vaak is er niet één duidelijke aanleiding aan te wijzen.

Kleine beschadigingen van het mondslijmvlies

Een beschadiging van het mondslijmvlies kan een aft uitlokken bij iemand die daar gevoelig voor is.
Denk aan:

• Per ongeluk op je wang of lip bijten.
• Te hard poetsen.
• Een scherpe tand of vulling.
• Een slecht passend kunstgebit.
• Irritatie door een beugel of ander mondhulpmiddel.
• Hard voedsel dat langs het slijmvlies schuurt.

Een gewone beschadiging is overigens niet automatisch een aft. Een wondje door een scherpe tand kan er vergelijkbaar uitzien.

Stress, vermoeidheid en hormonale veranderingen

Sommige mensen merken dat ze vaker aften krijgen tijdens stressvolle perioden, bij vermoeidheid of rond hormonale veranderingen. Dat betekent niet dat stress bij iedereen de oorzaak is. De gevoeligheid verschilt per persoon.

Tandpasta met SLS

SLS (sodium lauryl sulfate, ook wel natriumlaurylsulfaat) is een schuimmiddel dat in sommige tandpasta’s voorkomt.

Bij mensen die regelmatig aften krijgen, kan het zinvol zijn om een tandpasta zonder SLS te proberen. Mogelijk vermindert dit de irritatie en komen aften minder vaak voor. Het effect is niet bij iedereen hetzelfde.

Belangrijk: een SLS-vrije tandpasta hoeft niet fluoridevrij te zijn. Fluoride blijft belangrijk voor de bescherming tegen gaatjes.

Tekorten aan voedingsstoffen

Terugkerende aften kunnen soms samengaan met een tekort aan bijvoorbeeld:

• Vitamine B12
• IJzer
• Foliumzuur

Dat betekent niet dat iedereen met aften een vitaminetekort heeft. Zonder vastgesteld tekort is het gebruik van extra vitamines geen bewezen oplossing tegen aften.

Bij regelmatig terugkerende of ernstige klachten kan de huisarts beoordelen of onderzoek naar mogelijke tekorten zinvol is.

Erfelijke aanleg en onderliggende aandoeningen

Aften komen in sommige families vaker voor. Erfelijke gevoeligheid kan dus een rol spelen.

In bepaalde gevallen hangen terugkerende mondzweren samen met aandoeningen zoals coeliakie, de ziekte van Crohn of het zeldzame syndroom van Behçet. Meestal is daarvan geen sprake, maar bij ernstige, langdurige of ongebruikelijke klachten is verder onderzoek soms nodig.

Waar kunnen aften in de mond voorkomen?

Aften kunnen op verschillende plekken in de mond ontstaan. De locatie beïnvloedt vaak hoeveel last je ervan hebt.

Aften op de tong

Een aft op de tong kan bijzonder vervelend zijn. Je gebruikt je tong voortdurend tijdens praten, eten en slikken, waardoor het zweertje regelmatig wordt geraakt.

Aften kunnen aan de zijkant of onderkant van de tong voorkomen. Een blijvend zweertje op de tong moet altijd worden beoordeeld, zeker wanneer er een scherpe tand langs schuurt.

Aften onder de tong

Onder de tong is het mondslijmvlies dun en gevoelig. Daardoor kan een kleine aft al veel pijn veroorzaken.

Een gel kan bij een goed bereikbare plek uitkomst bieden voor tijdelijke bescherming. Bij moeilijk bereikbare plekken kan een geschikte mondspray praktischer zijn.

Aften aan de binnenkant van de wang of lip

De binnenkant van de wangen en lippen zijn veelvoorkomende plaatsen voor aften. Hier kunnen ze gemakkelijk geïrriteerd raken tijdens kauwen of door per ongeluk op de wang te bijten.

Probeer de plek niet voortdurend met je tong aan te raken en voorkom extra wrijving.

Aften op het tandvlees of gehemelte

Pijnlijke zweertjes kunnen ook op of nabij het tandvlees en gehemelte voorkomen. Toch is hier extra aandacht nodig: afwijkingen op het vaste tandvlees en het harde gehemelte kunnen een andere oorzaak hebben, waaronder een virusinfectie. Ook tandvleesontsteking kan pijn en gevoeligheid veroorzaken, maar geeft doorgaans andere klachten dan een aft.

Ga daarom niet automatisch uit van een aft wanneer je op deze plekken blaasjes, wondjes of witte plekken ziet.

Aften achter in de mond of in de keel

Een pijnlijk zweertje achter in de mond kan slikken ongemakkelijk maken. Niet iedere pijnlijke plek in de keel is echter een aft. Ook infecties en andere aandoeningen kunnen vergelijkbare klachten geven.

Heb je koorts, ernstige slikproblemen of kun je nauwelijks drinken? Laat je dan medisch beoordelen.

Wat helpt tegen aften?

Bij gewone aften is het belangrijkste doel om de pijn te verminderen, het slijmvlies niet verder te beschadigen en de mond goed te blijven verzorgen.

Er bestaat geen huismiddel waarmee je een aft gegarandeerd binnen één dag laat verdwijnen. De meeste kleine aften genezen vanzelf.

Praktisch stappenplan bij pijnlijke aften

Wat kun je beter niet doen?

Vermijd het openkrabben, doorprikken of voortdurend aanraken van de aft. Daardoor kan het slijmvlies verder beschadigen.

Ook agressieve huismiddeltjes, sterke alcoholhoudende spoelingen en onverdunde etherische oliën zijn geen goede keuze. Ze kunnen het gevoelige slijmvlies juist extra irriteren.

Hoe kun je aften behandelen?

De behandeling hangt af van de ernst, de plek en de hoeveelheid pijn. Bij kleine aften is meestal geen medische behandeling nodig.

Beschermende gel bij aften

Een mondgel die geschikt is voor aften kan een beschermend laagje over het zweertje vormen. Dat kan prettig zijn wanneer de aft tijdens eten of praten steeds wordt geraakt.

Een gel is vooral handig bij één of enkele goed bereikbare plekken, bijvoorbeeld aan de binnenkant van de lip of wang.

Bescherming en pijnverlichting betekenen niet automatisch dat de aft sneller geneest.

Mondspray bij aften

Een mondspray kan handig zijn als je de pijnlijke plek moeilijk met een gel kunt bereiken, bijvoorbeeld verder achter in de mond.

Gebruik een spray alleen volgens de gebruiksaanwijzing en controleer of het product geschikt is voor de betreffende leeftijd.

Mondspoeling bij meerdere aften

Een milde mondspoeling kan een aanvulling zijn wanneer je meerdere gevoelige plekken hebt. Kies een product dat specifiek geschikt is voor geïrriteerd mondslijmvlies.

Een gewone antibacteriële mondspoeling is niet automatisch geschikt voor de behandeling van aften. Chloorhexidine wordt bijvoorbeeld niet standaard aangeraden om gewone aften te behandelen, omdat een duidelijk voordeel niet is aangetoond en bijwerkingen kunnen optreden.

Pijnstillende behandeling

Wanneer een aft zo pijnlijk is dat eten of drinken moeilijk wordt, kan een lokaal verdovende mondgel met lidocaïne tijdelijk verlichting geven. Vraag hiervoor advies aan je apotheek en volg de bijsluiter zorgvuldig, vooral bij kinderen.

Bij ernstige of vaak terugkerende aften kan een huisarts of tandarts beoordelen of een andere behandeling, zoals een lokaal ontstekingsremmend geneesmiddel, nodig is.

Welke huismiddeltjes helpen bij aften?

Veel mensen zoeken naar manieren om aften thuis te behandelen. Sommige eenvoudige maatregelen kunnen de pijn verlichten, maar niet ieder populair huismiddel is verstandig.

Helpt zoutwater tegen aften?

Spoelen met lauw zoutwater is een eenvoudige maatregel die sommige mensen prettig vinden.

Los ongeveer een halve theelepel zout op in een glas lauw water. Spoel voorzichtig en spuug het water daarna uit. Stop wanneer het spoelen juist veel pijn of irritatie veroorzaakt.

Zoutwater is geen bewezen snelle genezing voor aften.

Kun je aften sneller laten genezen?

Je kunt vooral voorkomen dat een aft steeds opnieuw geïrriteerd raakt. Dat doe je door voorzichtig te poetsen, scherpe voedingsmiddelen tijdelijk te vermijden en eventuele wrijving door een beugel of scherpe tand te laten verhelpen.

Een aft wegbranden met zout, zuur of andere agressieve middelen is geen veilige manier om de genezing te versnellen.

Hoe lang duurt het voordat aften genezen?

De genezingsduur hangt onder andere af van het soort aft.

Kleine aften verdwijnen meestal binnen 7 tot 14 dagen. Grotere, diepere aften kunnen aanzienlijk langer aanhouden.

Welke soorten aften zijn er?

Er worden drie belangrijke vormen onderscheiden.

Kleine of minor aften

Dit is de meest voorkomende vorm. Kleine aften verdwijnen doorgaans zonder littekenvorming.

Grote of major aften

Grote aften kunnen diep zijn en langer blijven bestaan. Soms laten ze een litteken achter. Omdat grotere mondzweren ook andere oorzaken kunnen hebben, is beoordeling door een tandarts of huisarts verstandig.

Herpetiforme aften

Herpetiforme aften bestaan uit meerdere zeer kleine zweertjes die dicht bij elkaar liggen en soms samenvloeien.

Ondanks de naam worden deze aften niet veroorzaakt door het herpesvirus. Ze zijn dus niet hetzelfde als een koortslip.

Let op: wacht bij een zweertje dat na twee weken niet genezen is niet zomaar nog weken af. Neem contact op met de huisarts of tandarts om de oorzaak te laten beoordelen.

Zijn aften besmettelijk?

Nee. Gewone aften zijn niet besmettelijk. Je kunt ze niet overdragen door zoenen, samen eten of uit hetzelfde glas drinken.

Aften worden niet veroorzaakt door het herpesvirus.

Wat is het verschil tussen aften en een koortslip?

Een herpesinfectie kan ook klachten binnen in de mond veroorzaken. Alleen op basis van de plaats van een zweertje kun je daarom niet altijd met zekerheid bepalen wat het is.

Waarom komen aften steeds terug?

Sommige mensen hebben slechts één keer een aft, terwijl anderen regelmatig nieuwe zweertjes krijgen. Dit wordt ook wel recidiverende aften genoemd.

Erfelijke aanleg en persoonlijke gevoeligheid kunnen daarbij een rol spelen. Soms zijn er herkenbare uitlokkende factoren, maar niet altijd.

Wat kun je doen bij terugkerende aften?

Houd gedurende enkele weken bij wanneer de aften ontstaan. Noteer bijvoorbeeld:

• De plek en het aantal zweertjes.
• Hoe lang de klachten duren.
• Mogelijke beschadigingen door eten, poetsen of een beugel.
• Stressvolle perioden.
• Veranderingen in mondverzorgingsproducten.
• Andere klachten, zoals buikpijn, vermoeidheid of koorts.

Zo kun je eventuele patronen ontdekken.

Bij vaak terugkerende, grote of bijzonder pijnlijke aften is het verstandig om de huisarts of tandarts te raadplegen. Soms is aanvullend onderzoek nodig.

Aften bij kinderen: wat kun je doen?

Ook kinderen kunnen aften krijgen. Omdat eten en drinken pijn kan doen, kunnen jonge kinderen huilerig worden, minder willen eten of hun mond niet goed laten verzorgen.

Hoe verzorg je aften bij een kind?

• Bied regelmatig kleine beetjes drinken aan.
• Kies zachte, niet-zure voeding.
• Gebruik een zachte tandenborstel.
• Vermijd pittige, zoute en harde voedingsmiddelen.
• Geef niet zomaar een mondgel of spray voor volwassenen.

Let vooral op voldoende drinken. Bij jonge kinderen kunnen blaasjes en zweertjes in de mond ook door een virusinfectie komen, zoals hand-voet-mondziekte of een herpesinfectie.

Wanneer moet je met je kind naar de huisarts?

Neem contact op met de huisarts als je kind onvoldoende drinkt, tekenen van uitdroging vertoont, erg ziek is of koorts heeft in combinatie met pijnlijke mondzweertjes.

Ook wanneer de klachten na twee weken niet verdwenen zijn of regelmatig terugkomen, is beoordeling verstandig.

Hoe kun je aften voorkomen?

Aften zijn niet altijd te voorkomen. Toch kun je proberen de kans op beschadiging en irritatie van het mondslijmvlies te verkleinen.

Zeven praktische preventietips

1. Poets twee keer per dag voorzichtig met een zachte tandenborstel.
2. Vervang een tandenborstel wanneer de haren uit elkaar gaan staan.
3. Laat scherpe tanden, vullingen of slecht passende mondhulpmiddelen controleren.
4. Probeer bij terugkerende aften eventueel een SLS-vrije tandpasta.
5. Blijf gevarieerd eten en drinken.
6. Let op voedingsmiddelen die bij jou persoonlijk irritatie veroorzaken.
7. Bespreek vaak terugkerende aften met je tandarts of huisarts.

Een SLS-vrije tandpasta is geen garantie dat aften verdwijnen. Het is vooral een mogelijke aanpassing die bij sommige mensen helpt.

Wanneer moet je naar de tandarts of huisarts?

De meeste kleine aften verdwijnen vanzelf. Toch is het belangrijk om aanhoudende of afwijkende klachten serieus te nemen.

Neem contact op met de huisarts of tandarts wanneer:

• Een zweertje na twee weken niet is genezen.
• De aft uitzonderlijk groot, diep of pijnlijk is.
• Je regelmatig nieuwe aften krijgt.
• Je twijfelt of het daadwerkelijk om een aft gaat.
• Je ook koorts hebt of je ziek voelt.
• Je naast mondzweren ook klachten hebt op andere plekken van het lichaam.
• Een plek blijft bloeden, groter wordt of steeds verandert.

Kun je nauwelijks drinken, heb je tekenen van uitdroging of ernstige slikproblemen? Zoek dan sneller medische hulp.

Een blijvend zweertje is meestal niet ernstig, maar kan soms een andere oorzaak hebben. Tijdige beoordeling is daarom belangrijk.

Welke producten kunnen ondersteunen?

Bij Dentalshop vind je verschillende producten voor de verzorging van aften en gevoelig mondslijmvlies. Welke productvorm het prettigst is, hangt af van de plaats van de aft en je klachten.

Voorbeelden uit ons assortiment

Curasept AfteRapid DNA Gel – 10 ml
Een gel voor gerichte verzorging van pijnlijke plekjes in de mond. Deze productvorm is praktisch wanneer je een aft rechtstreeks kunt bereiken.

GUM AftaClear Spray – 15 ml
Een spray is handig wanneer een pijnlijke plek moeilijk met een gel te bereiken is. Je hoeft het zweertje dan niet rechtstreeks met je vinger aan te raken.

GUM AftaClear Mondwater – 120 ml
Een mondspoeling kan een aanvulling zijn wanneer je meerdere gevoelige plekken hebt of liever spoelt dan een product plaatselijk aanbrengt.

Gebruik deze producten volgens de aanwijzingen op de verpakking. Ze zijn bedoeld ter ondersteuning van het mondcomfort en vervangen geen beoordeling bij aanhoudende klachten.

Bekijk het volledige assortiment op onze categoriepagina met producten voor aften.

Veelgemaakte fouten bij aften

Advies van Dentalshop

Een aft kan veel pijn doen, maar gelukkig verdwijnen de meeste kleine aften vanzelf. Probeer het mondslijmvlies zo min mogelijk te irriteren en blijf je tanden voorzichtig poetsen.

Heb je vooral last van één pijnlijke plek? Dan kan een geschikte beschermende mondgel prettig zijn. Zit de aft op een moeilijk bereikbare plaats, dan is een spray soms praktischer. Bij meerdere gevoelige plekken kan een milde mondspoeling een aanvulling zijn.

Verwacht van deze producten geen wondermiddel. Het belangrijkste is dat je de mond goed verzorgt, de pijn beheersbaar houdt en een aft die niet geneest tijdig laat beoordelen.

Samenvatting

• Aften zijn pijnlijke zweertjes in het mondslijmvlies.
• De precieze oorzaak is niet bekend.
• Kleine aften verdwijnen meestal binnen één tot twee weken.
• Aften zijn niet besmettelijk en zijn niet hetzelfde als een koortslip.
• Stress, beschadigingen, erfelijke aanleg en andere factoren kunnen meespelen.
• Voorzichtig poetsen en irriterend eten vermijden helpt om de klachten te beperken.
• Beschermende gels en sprays kunnen het mondcomfort ondersteunen.
• Agressieve huismiddeltjes zoals citroensap en azijn kun je beter vermijden.
• Laat een aft beoordelen wanneer deze na twee weken niet genezen is.
• Bij ernstige of terugkerende klachten kan verder onderzoek nodig zijn.

Veelgestelde vragen over aften

Controle en actualiteit

Dit artikel is samengesteld door het Dentalshop Mondzorgteam op basis van beschikbare mondzorgkennis en medische patiënteninformatie. De inhoud is bedoeld als algemene voorlichting en vervangt geen persoonlijk advies van een tandarts, mondhygiënist of huisarts. Bij inhoudelijke actualisaties controleren we de informatie opnieuw.

Gerelateerde artikelen

Lees ook onze adviezen over:

• Droge mond (xerostomie) — over een tekort aan speeksel en de gevolgen voor het mondcomfort.
• Tandvleesontsteking — over rood, gevoelig en ontstoken tandvlees.
• Bloedend tandvlees — over oorzaken van bloedingen en passende mondverzorging.
• Slechte adem (halitose) — over geurvormende bacteriën, tongbeslag en mondhygiëne.