Kronen en bruggen: wat zijn het en hoe verzorg je ze?

Een kroon of brug kan een beschadigde tand herstellen of één of meer ontbrekende tanden en kiezen vervangen. Hoewel het materiaal van een kroon of brug zelf geen gaatje krijgt, blijven de eigen tanden, het tandvlees en de randen rondom de constructie gevoelig voor tandplak en mondproblemen. Een goede dagelijkse reiniging is daarom belangrijk.

Bij een kroon wordt een tand of kies geheel of gedeeltelijk bedekt met een vaste restauratie. Een brug overbrugt een ruimte van één of meer ontbrekende tanden of kiezen en steunt meestal op tanden, kiezen of implantaten aan weerszijden van die ruimte.

In dit artikel lees je wat kronen en bruggen zijn, welke verschillen er bestaan en vooral hoe je ze goed schoonhoudt.

Kronen en bruggen in één oogopslag

Wat is een kroon?

Een kroon is een vaste tandheelkundige restauratie die een tand of kies geheel of gedeeltelijk bedekt. Een tandarts kan een kroon adviseren wanneer een tand of kies zo verzwakt of beschadigd is dat herstel met bijvoorbeeld alleen een gewone vulling niet de meest geschikte oplossing is.

Een kroon kan onder andere worden geplaatst op:

• een natuurlijke tand of kies;
• een opgebouwd element;
• een tandheelkundig implantaat.

Bij een implantaat vervangt het implantaat de tandwortel en wordt daarop een kroon bevestigd. Een kroon op een implantaat is dus iets anders dan een kroon op een natuurlijke tand.

Kort antwoord: een kroon vervangt niet automatisch een hele tand. Bij een natuurlijke tand blijft een deel van de eigen tand aanwezig en wordt daarop de kroon geplaatst. Een implantaatkroon wordt daarentegen bevestigd op een implantaat dat de ontbrekende tandwortel vervangt.

Wanneer kan een kroon nodig zijn?

Er kunnen verschillende redenen zijn om een kroon te plaatsen. Bijvoorbeeld wanneer een tand of kies sterk verzwakt of beschadigd is en onvoldoende houvast biedt voor een andere restauratie.

Welke behandeling het meest geschikt is, hangt af van onder andere de hoeveelheid gezond tandweefsel, de conditie van de tand, de beet en de plaats in het gebit. Een tandarts beoordeelt dit individueel.

Een kroon moet daarbij niet worden verward met een inlay, onlay of facing. Dit zijn verschillende soorten indirecte restauraties met ieder hun eigen indicaties en eigenschappen.

Welke soorten kronen zijn er?

Kronen kunnen van verschillende materialen of combinaties van materialen worden gemaakt. Denk bijvoorbeeld aan keramiek en constructies waarbij verschillende materialen, zoals een combinatie van metaal en keramiek, worden gecombineerd.

De keuze hangt onder andere af van:

• de plaats van de kroon in het gebit;
• de benodigde sterkte;
• esthetische wensen;
• de beschikbare ruimte;
• de beet en kauwkrachten;
• de conditie van de betreffende tand of het implantaat.

Er bestaat daarom niet één materiaal dat voor iedereen of voor iedere tand de beste keuze is. De tandarts bespreekt welke oplossing bij de individuele situatie past.

Wat is een brug?

Een tandheelkundige brug is een vaste constructie waarmee één of meer ontbrekende tanden of kiezen kunnen worden vervangen.

Een traditionele brug bestaat meestal uit:

• één of meer pijlers: de tanden, kiezen of implantaten waarop de brug steunt;
• één of meer brugtussendelen: de kunsttanden die de ontbrekende tanden of kiezen vervangen.

Het brugtussendeel wordt ook wel een dummy of pontic genoemd. Een brug kan op natuurlijke tanden of kiezen steunen, maar implantaten kunnen eveneens als pijler worden gebruikt.

Welke soorten bruggen zijn er?

Er bestaan verschillende brugconstructies.

Conventionele brug
Bij een conventionele brug worden één of meer aangrenzende tanden of kiezen als pijler gebruikt.

Plakbrug
Een plakbrug, ook wel etsbrug genoemd, wordt met één of meer vleugels aan aangrenzende tanden bevestigd. Hierdoor verschilt de constructie van een conventionele brug.

Vrij-eindigende brug
Bij deze constructie bevindt zich niet aan beide kanten van het brugtussendeel een pijler. Dit wordt ook wel een cantileverbrug genoemd.

Implantaatgedragen brug
Een brug kan ook geheel of gedeeltelijk worden ondersteund door implantaten in plaats van natuurlijke tanden.

Welke constructie mogelijk en geschikt is, moet individueel door de tandarts of andere betrokken mondzorgprofessional worden beoordeeld.

Wat is het verschil tussen een kroon, brug en implantaat?

Deze termen worden regelmatig door elkaar gebruikt, maar betekenen iets anders.

Een implantaat is dus geen kroon. Het implantaat bevindt zich in het kaakbot en vormt een basis waarop een tandheelkundige constructie kan worden bevestigd.

Wil je hier meer over weten? Lees dan ook ons adviesartikel over implantaten en de verzorging ervan.

Hoe wordt een kroon of brug geplaatst?

De precieze behandeling verschilt per situatie en type constructie. Bij kroon- en brugwerk op natuurlijke tanden worden de betreffende tanden doorgaans voorbereid zodat de restauratie passend kan worden gemaakt.

Vervolgens wordt de situatie vastgelegd. Dat kan bijvoorbeeld met een afdruk of digitale scan. De kroon of brug wordt daarna vervaardigd en vervolgens gepast en definitief geplaatst. In bepaalde situaties wordt in de tussentijd een tijdelijke voorziening gebruikt. De actuele Nederlandse behandelomschrijving voor een kroon omvat onder andere het prepareren, afdrukken, bepalen van de kleur, passen en plaatsen van de tijdelijke en definitieve voorziening.

De precieze werkwijze kan per behandeling en praktijk verschillen.

Waarom moet je kronen en bruggen goed reinigen?

Een veelvoorkomend misverstand is dat een kroon niet goed gereinigd hoeft te worden omdat het materiaal van de kroon zelf geen gaatje kan krijgen.

Maar de eigen tand onder en rondom een kroon kan wel degelijk problemen ontwikkelen. Vooral bij de overgang tussen kroon en tand kunnen tandplak en voedselresten achterblijven. Ook het omliggende tandvlees moet gezond worden gehouden.

Bij een brug komt daar nog een belangrijke plek bij: onder het brugtussendeel.

Een gewone tandenborstel kan deze ruimte vaak niet volledig bereiken. Daarom vraagt een brug meestal om aanvullende dagelijkse reiniging.

Hoe maak je een kroon goed schoon?

Een kroon verzorg je in grote lijnen zoals je natuurlijke tanden en kiezen:

1. Poets minimaal twee keer per dag zorgvuldig met fluoridetandpasta.
2. Besteed extra aandacht aan de overgang tussen kroon en tandvlees.
3. Reinig dagelijks de ruimtes tussen tanden en kiezen met een passend interdentaal hulpmiddel.
4. Poets zorgvuldig, maar voorkom onnodig hard schrobben van het tandvlees.
5. Laat de kroon en het omliggende tandvlees tijdens reguliere controles beoordelen.

Welke interdentale methode het meest geschikt is, hangt af van de ruimte en de constructie. Een mondhygiënist of tandarts kan helpen om bijvoorbeeld de juiste ragermaat te bepalen.

Hoe maak je een brug goed schoon?

Bij een brug zijn er twee gebieden die extra aandacht verdienen:

1. Rond de pijlers
De tanden, kiezen of implantaten waarop de brug steunt moeten zorgvuldig worden gereinigd.

2. Onder het brugtussendeel
Hier kunnen tandplak en voedselresten achterblijven. Omdat het brugtussendeel aan de constructie vastzit, kun je gewoon flossdraad meestal niet van bovenaf tussen de tanden door halen zoals bij natuurlijke tanden.

Daarom kunnen speciale hulpmiddelen nodig zijn.

Welke hulpmiddelen kun je gebruiken onder een brug?

Afhankelijk van de beschikbare ruimte kun je denken aan:

Interdentale ragers
Een passende rager kan onder of rondom een brug worden gebruikt wanneer daar voldoende ruimte voor is. De juiste maat is belangrijk: een te kleine rager reinigt onvoldoende, terwijl een te grote rager onprettig kan zijn of schade kan veroorzaken.

Superfloss of brugfloss
Dit type floss heeft een gedeelte dat gemakkelijker onder een brugconstructie kan worden geleid. Daarmee kun je het oppervlak onder het brugtussendeel en rondom de pijlers reinigen.

Specialistische borsteltjes
Bij moeilijk bereikbare plaatsen kan soms een compacte of specialistische borstel helpen.

Praktisch advies: laat bij een nieuwe brug een tandarts of mondhygiënist voordoen hoe je onder en rondom de constructie moet reinigen. De optimale methode verschilt per brug en per ruimte.

Welke reiniging past bij welke situatie?

De tabel geeft algemene mogelijkheden. Welke methode voor jouw kroon of brug geschikt is, hangt af van de constructie en beschikbare ruimte.

Veelgemaakte fouten bij het verzorgen van kronen en bruggen

Alleen de zichtbare kroon poetsen
De overgang tussen de kroon en het tandvlees is juist een belangrijke plek om goed schoon te houden.

Niet onder een brug reinigen
Een tandenborstel bereikt de ruimte onder een brugtussendeel vaak onvoldoende. Aanvullende reiniging is daarom belangrijk.

Een willekeurige maat rager gebruiken
Een goede ragermaat is belangrijk voor effectieve en comfortabele reiniging. Laat je adviseren wanneer je niet weet welke maat geschikt is.

Denken dat een kroon geen onderhoud nodig heeft
Een kroon is een duurzame restauratie, maar niet onderhoudsvrij. De conditie van de onderliggende tand, het tandvlees en de aansluiting rondom de kroon blijven belangrijk.

Klachten te lang negeren
Pijn, zwelling, bloedend tandvlees of een loszittende kroon of brug zijn redenen om de situatie te laten beoordelen.

Hoe lang gaat een kroon of brug mee?

Er is geen vaste levensduur die voor iedere kroon of brug geldt.

De duurzaamheid van indirecte restauraties wordt beïnvloed door verschillende factoren, waaronder het gebruikte materiaal, de kwaliteit en uitvoering van de behandeling, mondhygiëne en patiëntgebonden factoren zoals de beet, tandenknarsen en andere belastende gewoonten.

Goede dagelijkse mondverzorging en regelmatige controle blijven daarom belangrijk, ook wanneer een kroon of brug al jarenlang probleemloos functioneert.

Wanneer contact opnemen met de tandarts?

Laat een kroon, brug of het omliggende weefsel beoordelen wanneer je bijvoorbeeld merkt dat:

• een kroon of brug los lijkt te zitten;
• een deel is afgebroken of beschadigd;
• je aanhoudende pijn of gevoeligheid ervaart;
• het tandvlees rondom de constructie regelmatig bloedt, gezwollen is of pijnlijk blijft;
• kauwen opeens anders of pijnlijk aanvoelt;
• je een plek onder de brug niet meer goed kunt reinigen.

Wacht bij aanhoudende of toenemende klachten niet tot de volgende reguliere controle.

Producten voor het verzorgen van kronen en bruggen

Voor de dagelijkse verzorging van kronen en bruggen zijn vooral hulpmiddelen voor interdentale reiniging belangrijk.

Afhankelijk van je gebit en constructie kun je denken aan:

• interdentale ragers;
• superfloss of speciale brugfloss;
• floss;
• specialistische tandenborstels.

Bekijk bijvoorbeeld het assortiment interdentale ragers en floss bij Dentalshop.

Gebruik bij twijfel over de juiste maat of techniek het advies van je tandarts of mondhygiënist. Vooral bij een brug is het belangrijk dat het gekozen hulpmiddel daadwerkelijk onder en rondom de constructie past.

Advies van Dentalshop

Een kroon of brug vraagt niet om ingewikkelde mondverzorging, maar wel om extra aandacht voor de plekken waar tandplak gemakkelijk achterblijft.

Bij een kroon is vooral de overgang naar het tandvlees belangrijk. Bij een brug moet daarnaast dagelijks onder het brugtussendeel worden gereinigd. Een passende rager of speciale floss kan daarbij helpen.

Laat bij een nieuwe kroon of brug bij voorkeur controleren welke reinigingsmethode en maat hulpmiddel bij jouw situatie passen. Zo voorkom je dat moeilijk bereikbare plaatsen structureel worden overgeslagen.

Samenvatting

• Een kroon bedekt een natuurlijke tand of kies of kan op een implantaat worden geplaatst.
• Een brug vervangt één of meer ontbrekende tanden of kiezen.
• Een brug bestaat uit pijlers en één of meer brugtussendelen.
• Kronen en bruggen zijn niet onderhoudsvrij.
• Poets minimaal twee keer per dag en besteed extra aandacht aan de kroonranden.
• Reinig bij een brug ook dagelijks onder het brugtussendeel.
• Hiervoor kunnen onder andere passende ragers en superfloss/brugfloss worden gebruikt.
• Laat pijn, beschadiging, aanhoudende tandvleesklachten of een loszittende kroon of brug door een tandarts beoordelen.

Veelgestelde vragen over kronen en bruggen

Controle en actualiteit

Dit artikel is samengesteld door het Dentalshop Mondzorgteam en periodiek gecontroleerd op basis van actuele inzichten, richtlijnen en adviezen van mondzorgprofessionals. De informatie is bedoeld als algemene voorlichting en vervangt geen persoonlijk advies van een tandarts of mondhygiënist.