Implantaten verzorgen en reinigen: zo houd je ze gezond

Een tandheelkundig implantaat vervangt een ontbrekende tandwortel en kan een kroon, brug of prothese ondersteunen. Hoewel een implantaat zelf geen gaatje kan krijgen, kunnen tandplak en ontstekingen rondom het implantaat wel problemen veroorzaken.

Daarom is goede dagelijkse mondverzorging belangrijk. Poets minimaal tweemaal per dag en reinig ook de ruimtes rondom de implantaatconstructie. Welke hulpmiddelen je daarvoor nodig hebt, hangt af van de constructie en de beschikbare ruimte.

In dit artikel lees je hoe je implantaten schoonmaakt, welke tandenborstel, tandpasta, ragers en floss je kunt gebruiken en hoe je signalen van ontsteking rondom een implantaat herkent.

Implantaten verzorgen in één oogopslag

Goede mondhygiëne thuis en regelmatige professionele controle zijn belangrijke onderdelen van het gezond houden van de weefsels rondom implantaten.

Wat is een tandheelkundig implantaat?

Een tandheelkundig implantaat is een kunstmatige vervanging van een tandwortel die in het kaakbot wordt geplaatst.

Het implantaat vormt een basis waarop bijvoorbeeld een:

• kroon;
• brug;
• klikgebit of andere implantaatgedragen prothese

kan worden bevestigd.

Een implantaat is dus niet hetzelfde als de zichtbare kunsttand of kroon. Het implantaat zelf bevindt zich in het kaakbot; daarop wordt de tandheelkundige constructie bevestigd.

Heb je een kroon of brug op implantaten? Lees dan ook ons adviesartikel Kronen en bruggen: wat zijn het en hoe verzorg je ze?

Waaruit bestaat een implantaat?

Bij een implantaatbehandeling kunnen verschillende onderdelen worden gebruikt.

Implantaat
Het gedeelte dat in het kaakbot wordt geplaatst en de functie van de tandwortel overneemt.

Abutment of opbouw
De verbinding tussen het implantaat en de zichtbare tandheelkundige constructie.

Kroon, brug of prothese
Het zichtbare of uitneembare gedeelte waarmee één of meer ontbrekende tanden en kiezen worden vervangen.

De precieze constructie verschilt per behandeling. Ook de manier waarop je rondom het implantaat moet reinigen kan daardoor verschillen.

Waarom moet je implantaten goed schoonhouden?

Een implantaat kan zelf geen cariës krijgen zoals een natuurlijke tand. Dat betekent echter niet dat een implantaat onderhoudsvrij is.

Tandplak kan zich ophopen rondom de implantaatconstructie en de overgang naar het tandvlees. Hierdoor kunnen de weefsels rondom het implantaat ontstoken raken.

Een oppervlakkige ontsteking van het slijmvlies rondom een implantaat wordt peri-implantaire mucositis genoemd. Wanneer naast ontsteking ook progressief verlies van ondersteunend bot optreedt, spreken we van peri-implantitis. Goede plaquecontrole en professionele nazorg spelen daarom een belangrijke rol bij het gezond houden van implantaten.

Extra aandacht voor dagelijkse reiniging is vooral belangrijk op plaatsen die een gewone tandenborstel moeilijk bereikt, bijvoorbeeld:

• tussen implantaten en natuurlijke tanden;
• rondom de overgang naar het tandvlees;
• onder een implantaatgedragen brug;
• rondom onderdelen van een klikgebit;
• aan de binnenzijde van moeilijk bereikbare constructies.

Hoe maak je implantaten dagelijks schoon?

Een goede dagelijkse verzorging bestaat uit poetsen en reinigen van de moeilijk bereikbare ruimtes rondom de implantaatconstructie.

Poets minimaal tweemaal per dag
Poets minimaal tweemaal per dag zorgvuldig rondom de implantaatconstructie.

Besteed daarbij extra aandacht aan de overgang tussen de kroon, brug of andere constructie en het tandvlees. Juist rondom deze rand kan tandplak achterblijven.

Poets zorgvuldig zonder het tandvlees onnodig hard te schrobben.

Reinig tussen en rondom implantaten
Een tandenborstel bereikt niet alle ruimtes rondom een implantaat.

Afhankelijk van de beschikbare ruimte en constructie kunnen aanvullende hulpmiddelen nodig zijn, zoals:

• interdentale ragers;
• floss;
• implantaat- of brugfloss;
• superfloss;
• een specialistische of monotuftborstel.

Welke methode het meest geschikt is, verschilt per implantaatconstructie. De EFP (European Federation of Periodontology) adviseert dagelijkse interdentale reiniging en geeft aan dat bijvoorbeeld ragers of floss kunnen worden gebruikt afhankelijk van de beschikbare ruimte.

Laat je tandarts of mondhygiënist bij voorkeur voordoen hoe je jouw implantaatconstructie het beste schoonmaakt.

Welke tandenborstel is geschikt voor implantaten?

Je kunt implantaten zowel met een handtandenborstel als met een elektrische tandenborstel poetsen.

Er is dus niet automatisch een speciale implantatentandenborstel nodig.

Belangrijker is dat je:

• alle bereikbare oppervlakken zorgvuldig poetst;
• de overgang naar het tandvlees goed bereikt;
• geen moeilijk bereikbare plekken overslaat;
• aanvullend interdentaal reinigt waar een gewone tandenborstel niet komt.

Bij moeilijk bereikbare randen kan een compacte specialistische borstel of monotuftborstel handig zijn. Daarmee kun je gericht rondom bijvoorbeeld een implantaatkroon of onder bepaalde constructies poetsen.

Welke tandpasta is geschikt voor implantaten?

Voor implantaten is niet automatisch een speciale implantatentandpasta noodzakelijk.

De belangrijkste basis voor gezonde weefsels rondom implantaten is effectieve dagelijkse verwijdering van tandplak. Welke tandpasta geschikt is, hangt daarnaast af van je natuurlijke tanden, tandvlees, implantaatconstructie en persoonlijke mondsituatie. De EFP legt bij de dagelijkse zelfzorg rondom implantaten vooral nadruk op zorgvuldig poetsen en interdentale reiniging.

Er bestaan tandpasta’s die specifiek voor mensen met implantaten of andere specialistische mondzorgsituaties worden aangeboden. Zo’n product kan afhankelijk van je situatie een optie zijn, maar is geen vervanging voor een goede poetstechniek en interdentale reiniging.

Heb je naast implantaten nog natuurlijke tanden? Dan moet de keuze voor een tandpasta ook passen bij de verzorging en bescherming van die tanden.

Vraag bij twijfel aan je tandarts of mondhygiënist welke tandpasta voor jouw gebit en implantaatconstructie geschikt is.

Wat is de beste tandpasta voor implantaten?

Er bestaat niet één tandpasta die voor iedere implantaatdrager de beste keuze is.

Laat je keuze niet alleen afhangen van de vermelding “geschikt voor implantaten” op een product, maar kijk naar je volledige mondsituatie. Iemand met meerdere natuurlijke tanden kan bijvoorbeeld andere behoeften hebben dan iemand met een volledig implantaatgedragen gebitsprothese.

Ook hier geldt: de kwaliteit van de dagelijkse reiniging is belangrijker dan alleen de keuze voor een specifieke tandpasta.

Hoe reinig je tussen en rondom implantaten?

Vooral de ruimtes waar een tandenborstel niet goed bij kan verdienen extra aandacht.

Interdentale ragers

Een passende rager kan helpen tandplak te verwijderen tussen tanden en implantaten en rondom bepaalde implantaatconstructies.

De juiste maat is belangrijk.

Een te kleine rager maakt onvoldoende contact met de oppervlakken, terwijl een te grote rager onprettig kan zijn of niet goed door de ruimte past.

Omdat de ruimtes in één gebit kunnen verschillen, kun je meerdere maten nodig hebben. Laat je tandarts of mondhygiënist bepalen welke maat en techniek voor jouw situatie geschikt zijn.

Implantaatfloss en superfloss

Bij sommige implantaatconstructies is speciale floss handig.

Implantaatfloss, brugfloss of superfloss kan bijvoorbeeld worden gebruikt om plaatsen te bereiken waar gewone floss moeilijk kan worden ingebracht, zoals onder bepaalde brugconstructies.

Of floss geschikt is en hoe je het gebruikt hangt af van de vorm van de constructie. Laat de techniek bij voorkeur voordoen door een mondzorgprofessional.

Specialistische of monotuftborstel

Een monotuftborstel heeft een kleine compacte borstelkop waarmee je heel gericht kunt reinigen.

Zo’n borstel kan handig zijn voor:

• moeilijk bereikbare implantaatranden;
• de achterkant van een implantaatconstructie;
• bepaalde ruimtes onder brugwerk;
• plaatsen waar een normale tandenborstel onvoldoende bij komt.

Welk hulpmiddel past bij welke situatie?

Dit zijn algemene mogelijkheden. De vorm van implantaatconstructies verschilt sterk, waardoor niet ieder hulpmiddel voor iedere situatie geschikt is.

Hoe vaak moeten implantaten professioneel worden gecontroleerd?

Implantaten vragen ook na volledige genezing om professionele controle.

Tijdens controles kan een mondzorgprofessional onder andere beoordelen:

• de gezondheid van het tandvlees en slijmvlies rondom het implantaat;
• of er tekenen van ontsteking zijn;
• of de implantaatconstructie goed functioneert;
• of je de constructie thuis voldoende kunt reinigen;
• of aanvullende professionele reiniging nodig is.

Er bestaat niet één controle-interval dat voor iedere implantaatdrager optimaal is. De frequentie wordt afgestemd op onder andere je mondgezondheid, voorgeschiedenis, mondhygiëne en persoonlijke risicofactoren.

De actuele EFP-richtlijn adviseert na plaatsing en belasting van implantaten een gestructureerd programma voor ondersteunende peri-implantaire zorg, inclusief periodieke beoordeling van de gezondheid van de omliggende weefsels.

Ontsteking rondom een implantaat

Net als rondom natuurlijke tanden kunnen ook rondom implantaten ontstekingen ontstaan.

Daarbij maken mondzorgprofessionals onderscheid tussen peri-implantaire mucositis en peri-implantitis.

Wat is peri-implantaire mucositis?

Peri-implantaire mucositis is een ontsteking van het zachte weefsel rondom een implantaat zonder verlies van het ondersteunende bot door de aandoening.

Ophoping van bacteriële tandplak speelt hierbij een belangrijke rol.

Het is belangrijk mucositis tijdig te herkennen en aan te pakken, omdat peri-implantaire gezondheid beter behouden kan worden wanneer ontsteking vroeg wordt ontdekt en behandeld.

Wat is peri-implantitis?

Peri-implantitis is een ontstekingsaandoening rondom een implantaat waarbij naast ontsteking ook progressief verlies van het ondersteunende kaakbot optreedt.

Dit is ernstiger dan peri-implantaire mucositis en vraagt om professionele behandeling.

Peri-implantitis kan uiteindelijk de ondersteuning van het implantaat aantasten. Daarom zijn vroege herkenning, professionele diagnostiek en behandeling belangrijk.

Hoe herken je een mogelijke ontsteking rondom een implantaat?

Ontsteking rondom een implantaat is niet altijd gemakkelijk zelf te herkennen.

Mogelijke signalen zijn:

• tandvlees dat vaker bloedt tijdens poetsen of interdentaal reinigen;
• gezwollen tandvlees rondom het implantaat;
• een slechte adem;
• een vieze smaak in de mond;
• veranderingen rondom de implantaatconstructie.

In een verder gevorderd stadium kan een implantaat, brug of prothese losser gaan aanvoelen.

Bloedend tandvlees betekent niet automatisch dat je peri-implantitis hebt. Voor het onderscheid tussen gezonde peri-implantaire weefsels, mucositis en peri-implantitis is professioneel onderzoek nodig.

Kun je peri-implantitis zelf behandelen?

Nee. Peri-implantitis moet professioneel worden onderzocht en behandeld.

Goede mondhygiëne thuis blijft een essentieel onderdeel van de behandeling en preventie, maar poetsen, ragers, floss, tandpasta of mondspoeling kunnen professionele behandeling van peri-implantitis niet vervangen.

De actuele EFP-richtlijn beschrijft een stapsgewijze behandeling die begint met onder andere professionele reiniging/instrumentatie, mondhygiëne-instructie en aanpak van risicofactoren. Afhankelijk van het resultaat en de ernst kan verdere behandeling nodig zijn.

Gebruik daarom geen mondverzorgingsproduct met het idee dat je daarmee zelf peri-implantitis kunt genezen.

Hoe kun je problemen rondom implantaten helpen voorkomen?

De belangrijkste basis is het zo goed mogelijk beheersen van tandplak rondom de implantaten en de rest van het gebit.

Daarvoor zijn belangrijk:

• minimaal tweemaal per dag zorgvuldig poetsen;
• dagelijks de relevante ruimtes tussen en rondom implantaten reinigen;
• de juiste hulpmiddelen en maten gebruiken;
• regelmatige professionele controle en nazorg;
• klachten of veranderingen niet negeren;
• niet roken.

Een voorgeschiedenis met parodontitis is eveneens relevant. Mensen die eerder parodontitis hebben gehad, vragen extra aandacht bij de controle van implantaten. De EFP benadrukt goede zelfzorg, professionele nazorg en aandacht voor risicofactoren bij de preventie van peri-implantaire aandoeningen.

Is mondspoeling nodig bij implantaten?

Een mondspoelmiddel is geen vervanging voor poetsen en interdentale reiniging.

Bij een gezond implantaat is een therapeutisch mondspoelmiddel niet automatisch noodzakelijk voor dagelijks gebruik.

In specifieke situaties kan een tandarts, implantoloog, periodontoloog of mondhygiënist tijdelijk of aanvullend een bepaald mondspoelmiddel adviseren. Dat geldt bijvoorbeeld voor producten met werkzame stoffen zoals chloorhexidine.

Gebruik dergelijke therapeutische mondspoelingen daarom volgens professioneel advies en de gebruiksaanwijzing, en niet als alternatief voor mechanische plaqueverwijdering.

Wanneer moet je contact opnemen met tandarts of mondhygiënist?

Laat het gebied rondom een implantaat beoordelen wanneer je bijvoorbeeld merkt dat:

• het tandvlees regelmatig bloedt;
• het tandvlees rood of gezwollen blijft;
• er pus of vocht rondom het implantaat verschijnt;
• je een aanhoudende vieze smaak of slechte adem ervaart;
• de implantaatconstructie anders of losser aanvoelt;
• reinigen plotseling moeilijker of pijnlijk wordt;
• je andere veranderingen rondom het implantaat opmerkt.

Wacht bij aanhoudende tekenen van ontsteking niet tot een volgende reguliere controle. Neem contact op met je tandarts of mondhygiënist om het gebied rondom het implantaat te laten beoordelen.

Producten voor het reinigen van implantaten

Voor de dagelijkse verzorging van implantaten kunnen verschillende mondverzorgingsproducten en hulpmiddelen worden gebruikt.

Afhankelijk van je implantaatconstructie kun je denken aan:

• interdentale ragers;
• implantaat-, brug– of superfloss;
• specialistische tandenborstels;
• een geschikte tandpasta.

Bekijk het Dentalshop-assortiment mondverzorging voor implantaten.

Als je twijfelt over de juiste hulpmiddelen of methodes, laat je dan adviseren door je tandarts of mondhygiënist. Zij kunnen je helpen de beste zorg voor je implantaten te waarborgen.

Advies van Dentalshop

Een implantaat is een duurzame vervanging van een ontbrekende tandwortel, maar is niet onderhoudsvrij.

De basis voor goede implantaatverzorging is eenvoudig: poets minimaal tweemaal per dag, reinig ook de ruimtes die je tandenborstel niet bereikt en laat je implantaten regelmatig professioneel controleren.

Welke rager, floss of specialistische borstel geschikt is, hangt af van de vorm en toegankelijkheid van je implantaatconstructie. Laat een tandarts of mondhygiënist daarom bij voorkeur voordoen hoe je jouw implantaten het beste schoonmaakt.

Bloedt of zwelt het tandvlees rondom een implantaat regelmatig? Laat dit dan beoordelen. Wacht niet totdat een implantaat pijn doet of los gaat zitten.

Samenvatting

• Een implantaat vervangt een tandwortel en kan een kroon, brug of prothese ondersteunen.
• Een implantaat kan zelf geen cariës krijgen, maar de omliggende weefsels kunnen wel ontstoken raken.
• Poets implantaten minimaal tweemaal per dag.
• Reinig dagelijks ook relevante ruimtes tussen en rondom implantaten.
• Ragers, speciale floss en specialistische borstels kunnen daarbij helpen.
• Een speciale implantatentandpasta is niet automatisch voor iedereen noodzakelijk.
• Mondspoeling vervangt mechanische reiniging niet.
• Peri-implantaire mucositis is een ontsteking zonder botverlies door de aandoening; bij peri-implantitis is ook sprake van progressief botverlies.
• Bloedend of gezwollen tandvlees rondom een implantaat moet bij aanhoudende klachten professioneel worden beoordeeld.
• Peri-implantitis kun je niet zelf behandelen.
• Professionele controle en nazorg blijven belangrijk, ook wanneer je implantaten geen klachten geven.

Veelgestelde vragen over implantaten verzorgen

Controle en actualiteit

Dit artikel is samengesteld door het Dentalshop Mondzorgteam en periodiek gecontroleerd op basis van actuele inzichten, richtlijnen en adviezen van mondzorgprofessionals.

De informatie is bedoeld als algemene voorlichting en vervangt geen persoonlijk advies, diagnose of behandeling door een tandarts, implantoloog, periodontoloog of mondhygiënist.