Losse of uitgeslagen tand: wat moet je nu doen?

Een losse, verplaatste of uitgeslagen tand na een val, klap of ander ongeluk vraagt om snelle beoordeling door een tandarts. Bij een uitgeslagen blijvende tand kan snel handelen de kans vergroten dat de tand behouden blijft. Een uitgeslagen melktand mag je juist nooit terugplaatsen.

Kort antwoord

Is een blijvende tand volledig uitgeslagen? Pak de tand alleen vast bij de kroon, spoel hem zo nodig kort schoon en plaats hem indien mogelijk direct terug in de tandkas. Lukt dat niet, houd de tand vochtig, bijvoorbeeld in melk, en ga direct naar een tandarts of tandartsenspoedpost. Bij een uitgeslagen melktand plaats je de tand niet terug, maar laat je het kind wel door een tandarts beoordelen.

In één oogopslag

Bij ernstig tandletsel is snelheid belangrijk. Volgens de KNMT moet een patiënt met een avulsie of ander ernstig tandletsel idealiter binnen 30 tot 60 minuten tandheelkundig worden beoordeeld.

Wat is een losse, verplaatste of uitgeslagen tand?

Na een klap of val kan een tand op verschillende manieren beschadigd raken. Het verschil is belangrijk, omdat de behandeling per type tandletsel kan verschillen.

Losse tand

Een tand kan na een trauma beweeglijk worden terwijl hij nog ongeveer op zijn oorspronkelijke plaats in de tandkas staat. Het tandvlees kan daarbij bloeden of gevoelig zijn en bij aanraken of bijten kan de tand pijnlijk aanvoelen.

Zelf beoordelen hoe ernstig een tand losstaat is lastig. Bij een losse blijvende tand is daarom snel tandheelkundig onderzoek belangrijk. De KNMT benadrukt dat bij losse, verplaatste en uitgeslagen tanden het klinische onderzoek leidend is, omdat telefonisch niet altijd betrouwbaar kan worden vastgesteld om welk soort letsel het gaat.

Verplaatste tand

Bij een verplaatste tand staat de tand na het ongeluk niet meer in zijn normale positie. Hij kan bijvoorbeeld naar voren, naar achteren of verder in of uit de tandkas zijn gedrukt.

Ook dit is tandletsel dat zo snel mogelijk door een tandarts moet worden beoordeeld. Een tandarts kan bepalen of de tand moet worden teruggeplaatst en gestabiliseerd.

Uitgeslagen tand

Wanneer een tand volledig uit de tandkas is gekomen, spreken we van een avulsie. Vooral bij een blijvende tand is dit een tandheelkundig spoedgeval.

Een uitgeslagen blijvende tand kan soms succesvol worden teruggeplaatst, maar de kans op behoud wordt mede bepaald door hoe snel en hoe zorgvuldig er wordt gehandeld.

Wat moet je doen bij een losse of verplaatste tand?

Staat een tand na een klap of val nog in de mond, maar voelt hij los of staat hij zichtbaar anders dan normaal? Neem dan direct contact op met de tandarts.

Probeer de tand niet voortdurend met je tong of vingers te testen. Dit kan extra irritatie geven en vertelt je niet betrouwbaar hoe ernstig het letsel is.

Bij een duidelijk verplaatste blijvende tand kan de tand voorzichtig worden teruggebracht richting de oorspronkelijke positie. Omdat het voor een leek echter lastig kan zijn om onderscheid te maken tussen verschillende soorten tandletsel, heeft directe beoordeling door een tandarts altijd prioriteit.

Gaat het om een melktand, probeer dan niet zelf een tand terug te plaatsen of te corrigeren zonder overleg met een tandarts. Melktanden en blijvende tanden worden bij trauma verschillend behandeld.

Wat moet je doen bij een uitgeslagen blijvende tand?

Bij een volledig uitgeslagen blijvende tand telt iedere minuut. Volg onderstaande stappen en neem ondertussen zo snel mogelijk contact op met een tandarts of tandartsenspoedpost.

Stap 1: pak de tand alleen vast bij de kroon

Pak de tand vast aan het witte, zichtbare gedeelte: de kroon.
Raak de wortel zo min mogelijk aan. Op het worteloppervlak zitten cellen die belangrijk zijn voor het herstel na terugplaatsing.

Stap 2: spoel een vieze tand kort af

Is de tand zichtbaar vuil? Spoel hem dan kort af met koud stromend water, ongeveer 10 seconden.

Doe niet het volgende:

• schrob de wortel niet;
• gebruik geen zeep, alcohol of desinfectiemiddel;
• dep de tand niet droog;
• laat de tand niet langdurig uitdrogen.

Stap 3: plaats de tand indien mogelijk terug

Plaats een uitgeslagen blijvende tand zo snel mogelijk terug in de tandkas, met de kroon aan de juiste kant.
Is de tand teruggeplaatst, dan kan voorzichtig op een schoon gaasje of doekje worden gebeten om hem tijdelijk op zijn plek te houden. Ga daarna direct naar de tandarts.

Stap 4: lukt terugplaatsen niet, houd de tand vochtig

Lukt het niet om de tand terug te plaatsen? Bewaar hem dan bij voorkeur in melk en neem hem mee.
Daarnaast is bewaren in een laagje speeksel of in de mond ook een mogelijkheid. Bij jonge kinderen is bewaren in de mond minder geschikt vanwege het risico dat de tand wordt ingeslikt. Laat de tand in ieder geval niet uitdrogen.

Stap 5: ga direct naar de tandarts

Bel direct je eigen tandarts. Buiten openingstijden kun je contact opnemen met een tandartsenspoedpost.
Bij een uitgeslagen tand vindt behandeling idealiter binnen 30 tot 60 minuten plaats. Ook als er inmiddels meer tijd verstreken is, moet je nog steeds direct tandheelkundige hulp zoeken.

Wat moet je doen als een melktand is uitgeslagen?

Een uitgeslagen melktand mag je niet terugplaatsen.

Onder de melktand bevindt zich de zich ontwikkelende blijvende tand. Het terugplaatsen van een melktand kan deze blijvende tand beschadigen. Neem daarom contact op met de tandarts en laat het gebit beoordelen.

Weet je na een ongeluk niet zeker of het om een melktand of blijvende tand gaat? Bel dan direct de tandarts en vraag om instructies voordat je zelf probeert de tand terug te plaatsen.

Kan een losse tand weer vastgroeien?

Ja, een losse tand kan in sommige gevallen weer stevig vast komen te staan, maar dat hangt sterk af van het soort letsel en de ernst ervan.

Een tandarts kan een losse of verplaatste tand zo nodig terugplaatsen en tijdelijk aan naastliggende tanden of kiezen vastzetten met een spalk. Daarna wordt gecontroleerd hoe de tand herstelt en of verdere behandeling noodzakelijk is.

Of de tand uiteindelijk behouden kan blijven, hangt onder andere af van:

• het type tandletsel;
• beschadiging van wortel en omliggende weefsels;
• hoe snel behandeling plaatsvindt;
• of de tand een melk- of blijvende tand is;
• eventuele bijkomende schade aan kaak en tandkas

Daarom is “even afwachten of hij vanzelf weer vastgroeit” na een ongeval geen goede strategie.

Kun je een losse tand zelf vastzetten?

Probeer een losse tand niet zelf vast te zetten met lijm, draad, een zelfgemaakte spalk of andere hulpmiddelen.

Een tand die na een klap of val losstaat, kan verschillende soorten letsel hebben. De tandarts moet onder andere beoordelen of de tand is verplaatst, of de wortel beschadigd is en of het omliggende bot of tandvlees letsel heeft opgelopen.

Wanneer stabilisatie nodig is, kan de tandarts de tand tijdelijk aan naastliggende tanden spalken.

Wat doet de tandarts bij een losse of uitgeslagen tand?

De behandeling hangt af van het soort trauma.

Bij een losse of verplaatste tand kan de tandarts de tand zo nodig in de juiste positie brengen en tijdelijk stabiliseren met een spalk. Bij een uitgeslagen blijvende tand zal worden beoordeeld of de tand kan worden teruggeplaatst en vastgezet.

Daarna zijn vervolgcontroles belangrijk. De tandarts controleert onder andere hoe de tand en het omliggende weefsel herstellen. Afhankelijk van het letsel kan later aanvullende behandeling nodig zijn, bijvoorbeeld een wortelkanaalbehandeling.

De precieze aanpak verschilt per situatie.

Hoe verzorg je je mond na tandletsel?

Volg na de behandeling altijd de persoonlijke instructies van je tandarts. De juiste nazorg hangt namelijk af van het soort letsel en de uitgevoerde behandeling.

In het algemeen is een zorgvuldige mondhygiëne belangrijk tijdens het herstel. Poets de tanden voorzichtig en gebruik rondom het beschadigde gebied geen onnodige kracht.

Een zachte tandenborstel kan prettig zijn wanneer het tandvlees of de omgeving van de beschadigde tand gevoelig is. Gebruik een specifieke mondspoeling of andere producten alleen wanneer dat past bij het advies van de behandelend tandarts.

Wanneer moet je met spoed naar de tandarts?

Na een klap of val is snelle beoordeling belangrijk wanneer:

• een blijvende tand losstaat;
• een tand zichtbaar is verplaatst;
• een blijvende tand volledig is uitgeslagen;
• je niet zeker weet hoe ernstig het tandletsel is;
• een melktand sterk is verplaatst of uitgeslagen;
• er sprake is van forse pijn, bloeding of duidelijke schade aan het gebit.

Voor losse, verplaatste en uitgeslagen tanden is klinisch onderzoek binnen ongeveer een uur belangrijk, omdat uitstel de prognose kan verslechteren.

Is er daarnaast sprake van ernstig hoofd- of aangezichtsletsel, bewustzijnsverlies, hevige bloeding of andere medische alarmsymptomen? Zoek dan ook passende medische spoedzorg.

Hoe kun je tandletsel helpen voorkomen?

Niet ieder ongeluk is te voorkomen. Bij sporten waarbij er een relatief grote kans bestaat op een klap tegen mond of gezicht kan een gebitsbeschermer de tanden helpen beschermen.

Vooral bij contactsporten en andere risicosporten kan een goed passende gebitsbeschermer verstandig zijn.

Advies van Dentalshop

Bij een losse, verplaatste of uitgeslagen tand staat één ding voorop: laat tandletsel snel professioneel beoordelen.

Vooral bij een uitgeslagen blijvende tand kan correct handelen in de eerste minuten belangrijk zijn voor de kans op behoud. Denk daarbij aan drie punten: pak de tand alleen bij de kroon vast, laat hem niet uitdrogen en ga direct naar de tandarts.

Bij kinderen is het extra belangrijk eerst te bepalen of het om een melk- of blijvende tand gaat. Een uitgeslagen melktand mag nooit worden teruggeplaatst.

Samenvatting

• Een losse, verplaatste of uitgeslagen tand na een ongeval moet zo snel mogelijk door een tandarts worden beoordeeld.
• Een uitgeslagen blijvende tand kan soms worden teruggeplaatst.
• Pak een uitgeslagen tand alleen bij de kroon vast en raak de wortel zo min mogelijk aan.
• Is de tand vuil, spoel hem dan kort af en schrob of desinfecteer hem niet.
• Lukt terugplaatsen niet, houd de tand vochtig, bijvoorbeeld in melk.
• Een uitgeslagen melktand mag nooit worden teruggeplaatst.
• Probeer een losse tand niet zelf met lijm, draad of andere hulpmiddelen vast te zetten.
• Bij ernstig tandletsel is snelle tandheelkundige beoordeling belangrijk; bij avulsie vindt behandeling idealiter binnen 30 tot 60 minuten plaats.

Veelgestelde vragen over een losse of uitgeslagen tand

Controle en actualiteit

Dit artikel is samengesteld door het Dentalshop Mondzorgteam en periodiek gecontroleerd op basis van actuele inzichten, richtlijnen en adviezen van mondzorgprofessionals. De informatie is bedoeld als algemene voorlichting en vervangt geen persoonlijk advies van een tandarts of andere relevante zorgprofessional.

Bij tandletsel kunnen snelheid en het type letsel bepalend zijn voor de behandeling. Neem bij een losse, verplaatste of uitgeslagen tand daarom altijd direct contact op met een tandarts.