Droge mond (xerostomie): oorzaken, gevolgen en wat helpt?

Een droge mond, medisch xerostomie genoemd, betekent dat je te weinig speeksel aanmaakt of dat de kwaliteit van het speeksel verminderd is. Speeksel is essentieel voor een gezonde mond: het beschermt tanden en tandvlees, neutraliseert zuren, spoelt bacteriën weg en helpt bij kauwen, slikken en spreken.

Een droge mond is meer dan alleen een vervelend gevoel. Als het probleem aanhoudt, kan het leiden tot gaatjes, tandvleesproblemen, slechte adem en infecties in de mond. Daarom is het belangrijk om xerostomie serieus te nemen en gericht aan te pakken.

Wat veroorzaakt een droge mond?

De oorzaken van xerostomie zijn zeer uiteenlopend. We maken onderscheid tussen tijdelijke en langdurige oorzaken.

Medicatie (meest voorkomende oorzaak)

Meer dan 400 medicijnen kunnen een droge mond veroorzaken. Voorbeelden zijn:

• Antidepressiva en angstremmers
• Bloeddrukverlagers
• Antihistaminica (allergiemedicatie)
• Bepaalde pijnstillers
• Medicatie bij Parkinson of epilepsie

Deze middelen kunnen de speekselklieren remmen, waardoor zowel de hoeveelheid als de kwaliteit van het speeksel afneemt.

Leeftijd en hormonale veranderingen

Bij het ouder worden neemt de speekselproductie vaak af. Ook hormonale veranderingen, bijvoorbeeld tijdens de overgang, kunnen bijdragen aan een droge mond.

Medische aandoeningen en behandelingen

Sommige aandoeningen en behandelingen kunnen xerostomie veroorzaken of verergeren, zoals:

• Syndroom van Sjögren
• Diabetes
• Radiotherapie in het hoofd-halsgebied
• Chemotherapie

Bij deze oorzaken is een droge mond soms chronisch en is langdurige ondersteuning vaak nodig.

Leefstijl en omgevingsfactoren

• Roken
• Alcoholgebruik
• Veel cafeïne
• Onvoldoende drinken
• Droge lucht (verwarming/airco)
• Stress en spanning

Deze factoren kunnen het droge-mondgevoel verergeren of in stand houden.

Nachtelijke droge mond

Veel mensen ervaren vooral ’s nachts of ’s ochtends een droge mond door:

• Mondademhaling tijdens het slapen
• Lage speekselproductie ’s nachts
• Snurken of slaapapneu

Waarom is speeksel zo belangrijk?

Speeksel:

• Beschermt het tandglazuur tegen zuren
• Spoelt bacteriën en voedselresten weg
• Remt groei van schadelijke micro-organismen
• Ondersteunt wondgenezing in de mond
• Helpt schimmelinfecties (zoals candida) voorkomen

Bij te weinig speeksel neemt het risico toe op:

• Gaatjes (vooral langs de tandhals)
• Tandvleesontstekingen
• Slechte adem (halitose)
• Branderig gevoel of irritatie in de mond
• Smaakveranderingen
• Moeite met praten, slikken of eten

Speeksel vervangen of speeksel stimuleren?

Dit onderscheid is belangrijk bij xerostomie. Sommige oplossingen werken vooral door de mond direct te bevochtigen (speeksel vervangen), terwijl andere producten de speekselklieren juist activeren (speeksel stimuleren).

Speeksel vervangen

Speekselvervangers bootsen speeksel na en bevochtigen direct het mondslijmvlies. Ze geven vaak langdurige verlichting, vooral bij aanhoudende of ernstige droogte.

Speeksel vervangen is vooral geschikt wanneer:

• Speekselklieren nauwelijks functioneren
• De droge mond continu aanwezig is
• Xerostomie wordt veroorzaakt door medicatie of medische behandelingen
• Klachten vooral ’s nachts optreden

Speekselvervangers zijn er als gel, spray of milde mondspoeling.

Speeksel stimuleren

Speekselstimulerende producten activeren de speekselklieren. Dit werkt vooral goed als je speekselklieren nog voldoende functioneren.

Speeksel stimuleren is vooral geschikt wanneer:

• De speekselklieren nog werken, maar te weinig speeksel aanmaken
• De droge mond vooral overdag optreedt (bij praten, stress of concentratie)
• Je droge mond wisselend aanwezig is

Speekselstimulatoren zijn er als suikervrije kauwgom of tabletten.

Combinatie van beide

In de praktijk is een combinatie vaak effectief: stimuleren overdag en vervangen in de avond en nacht.

Wat helpt echt bij een droge mond?

Een effectieve aanpak bestaat uit meerdere stappen.

Kies voor milde, alcoholvrije ondersteuning

Gebruik bij voorkeur producten die alcoholvrij zijn en het mondslijmvlies niet irriteren. Gels en sprays geven vaak langer comfort dan een standaard mondspoeling.

Pas je mondverzorging aan

• Poets met een milde tandpasta voor droge mond
• Vermijd tandpasta’s met sterke schuimvorming (SLS)
• Poets minimaal twee keer per dag
• Reinig ook tussen de tanden
• Gebruik mondspoelmiddel alleen als het geschikt is voor droge mond (mild en alcoholvrij), voorbeeld: bioXtra

Stimuleer speeksel waar mogelijk

• Kauw regelmatig op suikervrije kauwgom, zoals CB12 Boost Kauwgom of gebruik XyliMelts tabletten
• Drink kleine slokjes water verspreid over de dag
• Vermijd langdurige uitdroging (bijvoorbeeld door veel koffie/alcohol)

Vermijd uitdrogende factoren

• Beperk alcohol
• Stop met roken
• Matig cafeïne als je merkt dat het klachten verergert
• Probeer mondademhaling tijdens slaap te verminderen als dat speelt

Bescherm je tanden extra

Omdat xerostomie het risico op gaatjes verhoogt, is extra bescherming belangrijk. Gebruik fluoride, laat je gebit regelmatig controleren en bespreek met je tandarts of aanvullende bescherming in jouw situatie nodig is.

Droge mond en andere mondproblemen

Een droge mond hangt vaak samen met andere klachten, zoals slechte adem (halitose), gevoelige tanden, ontstoken tandvlees en een geïrriteerd mondslijmvlies. Door xerostomie goed aan te pakken, kunnen deze klachten vaak merkbaar verminderen.

Lees ook ons uitgebreide artikel over: slechte adem (halitose).

Wanneer naar de tandarts of arts?

Neem contact op met een professional wanneer:

• De droge mond langer dan enkele weken aanhoudt
• Klachten verergeren ondanks aanpassingen
• Je pijn, branderigheid of wondjes krijgt
• Slikken of spreken moeilijk wordt
• Je vermoedt dat medicatie de oorzaak is

De tandarts kan adviseren over mondverzorging en extra bescherming. De huisarts kan meedenken over medicatie of een onderliggende oorzaak.

Producten bij droge mond

Bekijk alle producten in onze categorie: Droge mond (Xerostomie). Hieronder een selectie van producten die speciaal zijn ontwikkeld voor een droge mond.

Veelgestelde vragen

Afbeelding: Designed by Freepik